"Enter"a basıp içeriğe geçin

Türkiye’de olimpizmin öncüsü: Selim Sırrı Tarcan


Türkiye’de olimpik sporların öncüsü olarak kabul edilen spor adamı Selim Sırrı Tarcan, vefatının 64. yıl dönümünde anılıyor. Tarcan, 1874’te bugünkü Yunanistan hudutlarında kalan Yenişehir’de (Larissa) miralay Yusuf Beyefendi ile Zeynep Hanım’ın çocuğu olarak dünyaya geldi. 

Yusuf Bey’in 1876 Karadağ Muharebeleri’nde şehit düşmesi üzerine 2 yaşında babasız kalan Tarcan, ailesi ile İstanbul’da asker olan dayısının yanına yerleşti.

Bir müddet sonra dayısının da II. Abdülhamit’e muhalefeti nedeniyle sürgüne gönderilmesi üzerine Selim Sırrı Tarcan, Galatasaray Lisesine yatılı öğrenci olarak yazıldı. Tarcan, lise yıllarında Ali Faik (Üstünidman) Bey’den cimnastik dersleri aldı.

Galatasaray Lisesinde 8 yıl eğitim gören Selim Sırrı Tarcan, daha sonra Askeri Mühendislik Okulunu bitirdi. Bir müddet İzmir’de vücut eğitimi öğretmenliği yapan Tarcan, burada tenis, halter, disk atma, boks, eskrim, güreş, yüzme, bisiklet ve futbol üzere sporlarla uğraştı.

– Osmanlı Ulusal Olimpiyat Cemiyetinin kurulması ve IOC üyeliği

Selim Sırrı Tarcan, Osmanlı Ulusal Olimpiyat Cemiyetini kuran isim olarak tarihe geçti.

İzmir’deki öğretmenliğinin akabinde İstanbul’a dönen Tarcan, Büyükada’da oturan Galatasaray Lisesi Fransızca öğretmeni Mösyö Juery ile arkadaş oldu.

Teknik üniversitede eskrim ve cimnastik öğretmenliği yapan Tarcan, Juery aracılığıyla 1907 yılı yazında Milletlerarası Olimpiyat Komitesine (IOC) yeni üyeler kazandırmak için dünya çeşidine çıkan çağdaş olimpiyatların kurucusu Baron Pierre de Coubertin ile tanıştı.

Tarcan, Coubertin’in Osmanlı Olimpiyat Cemiyetini kurmasını istemesine o periyot cemiyet kurmanın yasak olması nedeniyle olumlu cevap veremedi. Bunun üzerine Coubertin, Tarcan’ı temsilci olarak görevlendirdi.

Sultan II. Abdülhamit’in 24 Temmuz 1908’de İkinci Meşrutiyet’i ilan etmesiyle cemiyet kurmak özgürleşti ve Selim Sırrı Tarcan, Osmanlı Ulusal Olimpiyat Cemiyetini kurmak için çalışmalara başladı. Kendisi öğretmen olduğu için cemiyet başkanlığına gazeteci Ahmet İhsan Tokgöz’ü uygun gören Tarcan, genel sekreterlik misyonunu üstlendi. Cemiyetin üyeliklerine Hasip Bayındırlıoğlu, Asaf ve Cevat Rüştü kardeşler getirildi.

Periyodun İçişleri Bakanlığının kayıtlarında Olimpiyat Cemiyetinin o tarihte kurulduğuna ait bir evraka rastlanmasa da Londra 1908 Oyunları’nın resmi raporunda Osmanlı ismine Yunan asıllı cimnastikçi Aleko Moullos’un isminin yer alması cemiyetin 1908’de kurulduğunu ortaya koyuyor.

1908 aralık ayında da IOC’ye üye kabul edilen Selim Sırrı Tarcan, Osmanlı Olimpiyat Cemiyetini IOC’de birinci defa 1909 yılında yapılan Berlin birleşiminde temsil etti. Selim Sırrı Tarcan, 1910 Lüksemburg, 1911 Budapeşte, 1912 Stockholm, 1913 Lozan, 1914, 1924 Paris ve 1925 Prag birleşimlerine de katıldı. 1911 Budapeşte birleşiminde Osmanlı Devleti, IOC üyeliğine resmen kabul edildi. Böylelikle Osmanlı Devleti, IOC üyelik sıralamasında 13. basamakta yer aldı.

– Türkiye’de voleybol ve boksun kurucusu

Selim Sırrı Tarcan, Türkiye’de voleybol ve boksun kurucusu olarak kabul ediliyor.

İsveç Kraliyet Askeri Vücut Eğitimi ve Cimnastik Akademisine 1909’da başlayan ve 2 yıl süren eğitimi tamamlayan Tarcan, yurda döndükten sonra yine vücut eğitimi öğretmeni olarak çalışmaya devam etti.

İsveç’te yöresel kültürlerin topluma kazandırılmasıyla ilgili folklor çalışmalarının nasıl yapıldığını gören Tarcan, Osmanlı Devleti’nde folklor çalışmalarını başlatan birinci kişi oldu. Ege Bölgesi’nden zeybek oyunları derleyen Selim Sırrı Tarcan, oyunları İstanbul kent toplumuna tanıtmaya çalıştı.

Hayatı boyunca 58 kitap, 2 bin 500 makale yazıp, bin 520 konferans veren Tarcan, Türkiye’de voleybol ve boks sporlarının kurucusu olarak biliniyor.

– TMOK’ta 4 yıl başkanlık yaptı

Selim Sırrı Tarcan, kurucusu olduğu Türkiye Ulusal Olimpiyat Komitesinde (TMOK) 1923-1927 yıllarında başkanlık vazifesini yürüttü.

I. Dünya Savaşı sonrası 1919’da “savaşa neden oldukları” gerekçesiyle Osmanlı Devleti, Almanya, Avusturya-Macaristan ve Bulgaristan, IOC’den ihraç edildi. Bu devletler savaş sonrasının birinci olimpiyatı olan 1920 Antwerp Oyunları’na katılamadı.

1921’de Selim Sırrı Tarcan’ın Türkiye, Jul Murssa’nın Macaristan, Stanciov’un Bulgaristan IOC temsilciliği unvanları, Belçika, Çekoslovakya ve Lüksemburg delegelerinin karşı çıkmalarına karşın Baron Pierre de Coubertin’in ısrarı üzerine geri verildi.

Bunun üzerine çalışmalara başlayan Tarcan, Kurtuluş Savaşı nedeniyle bir yıl sonra hazırlıklarını tamamladı. 25 Haziran 1922’de Ulusal Olimpiyat Cemiyeti yerine Kaim Cihan Karşılaşmalarına İştirak Cemiyeti ismiyle kurulan II. Osmanlı Olimpiyat Cemiyetinin başkanlığına Hasip Bayındırlıoğlu getirildi.

31 Temmuz 1922’de ise İstanbul’da Ali Sami Yen başkanlığında Türkiye Egzersiz Cemiyetleri İttifakı (TİCİ) kuruldu. TİCİ’de Burhan Felek ikinci lider, Selim Sırrı Tarcan başdanışman olarak misyon aldı. Bu gelişmeden sonra Selim Sırrı Tarcan, kurulalı lakin iki ay olan Kaim Cihan Karşılaşmalarına İştirak Cemiyetini feshetti. 28 Ağustos 1922’de süreksiz olarak oluşturulan III. Osmanlı Olimpiyat Cemiyetinde başkanlığı yeniden Hasip Bayındırlıoğlu üstlenirken, Selim Sırrı Tarcan genel sekreter oldu ve IOC tüzüğüne uygun cemiyet tüzüğünün hazırlanmasına başlandı.

Bu gelişme sonrasında Olimpiyat Komitesinin yine oluşturulması için TİCİ yöneticileriyle birlikte çalışan Selim Sırrı Beyefendi, 29 Ekim 1923 Çarşamba günü Cumhuriyet’in ilan edilmesinin çabucak akabinde yeni komiteyi belirledi ve 2 Kasım 1923 Pazar günü Türkiye Ulusal Olimpiyat Cemiyeti olarak birinci toplantısını gerçekleştirdi. Böylece, vakit içinde birkaç kere değişime uğrayan Osmanlı Ulusal Olimpiyat Komitesinin sonuncu ismi 1923 yılında günümüze de ulaştığı biçimde “Türkiye Ulusal Olimpiyat Komitesi (TMOK)” olarak resmiyet kazandı.

Tarcan, İzmir’de verdiği bir konferansta, yöneticileri atletlerdeki amatörlük ruhunu öldürmek, atletleri da kendilerini profesyonelliğe kaptırmakla eleştirince büyük reaksiyon gördü. Açıklamaları TİCİ tarafından kınanınca Selim Sırrı Tarcan, kurucusu olduğu TMOK’un toplantılarına katılmamaya başladı ve tüzük gereği 1927 yılı başından itibaren müsaadeli sayıldı. Daha sonra Tarcan’ın yerine Ali Sami Yen başkanlığa seçildi.

Bir devir bürokratlık yapan Selim Sırrı Tarcan, daha sonra siyasete atıldı ve milletvekili seçildi. Tarcan, 2 Mart 1957’de İstanbul’da vefat etti.

İlk Yorumu Siz Yapın

Bir cevap yazın